WordPress là gì? Những điều mình nghĩ người mới nên biết

WordPress là một trong những cái tên mà gần như ai từng tìm hiểu về làm website cũng sẽ gặp ít nhất một lần. Với mình, WordPress không phải là thứ mình biết đến ngay từ những ngày đầu làm web. Trước đó mình đã từng trải qua một thời gian khá dài với WAP, PHP, diễn đàn, các mã nguồn như phpBB, vBulletin, XenForo và nhiều bộ source khác. Mãi đến khoảng năm 2016 mình mới bắt đầu chuyển sang tìm hiểu WordPress nhiều hơn, rồi dần dần sử dụng nó cho công việc thực tế.

Nếu bạn đang tìm hiểu làm website và gặp những câu hỏi như WordPress là gì, WordPress dùng để làm gì, có cần biết lập trình mới dùng được WordPress hay không, thì trong bài này mình sẽ cố gắng giải thích theo cách đơn giản nhất, dựa trên góc nhìn của một người đã sử dụng WordPress khá nhiều năm.

WordPress là gì?

Nói theo cách dễ hiểu, WordPress là một hệ thống giúp chúng ta tạo và quản lý website mà không cần phải tự xây dựng mọi thứ từ đầu.

Ngày trước, nếu muốn làm một website, người làm web thường phải tự viết rất nhiều phần như giao diện, hệ thống đăng nhập, quản lý bài viết, danh mục, hình ảnh và nhiều chức năng khác. Với WordPress, phần lớn những thứ cơ bản đó đã có sẵn. Chúng ta chỉ cần cài WordPress lên hosting, lựa chọn giao diện phù hợp, thêm các chức năng cần thiết rồi bắt đầu xây dựng nội dung.

WordPress thuộc nhóm phần mềm thường được gọi là CMS, viết tắt của Content Management System, có thể hiểu đơn giản là hệ thống quản lý nội dung. Thay vì mỗi lần muốn đăng một bài viết lại phải mở file code rồi chỉnh sửa thủ công, WordPress cung cấp cho chúng ta một khu vực quản trị. Tại đây có thể viết bài, đăng hình ảnh, tạo trang, quản lý menu, người dùng, bình luận và nhiều thành phần khác của website.

Nếu bạn từng sử dụng Facebook để đăng một bài viết, thêm hình ảnh rồi bấm đăng, thì cách quản lý nội dung trong WordPress về mặt ý tưởng cũng khá giống như vậy, chỉ khác là bạn đang quản lý website của chính mình.

WordPress dùng để làm gì?

Thời gian đầu mình biết đến WordPress, mình chủ yếu nghĩ nó là một công cụ để làm blog. Điều này cũng dễ hiểu vì WordPress ban đầu phát triển rất mạnh trong cộng đồng viết blog. Tuy nhiên khi sử dụng lâu hơn, mình nhận ra phạm vi ứng dụng của WordPress rộng hơn rất nhiều.

Bạn có thể sử dụng WordPress để làm blog cá nhân giống như website mình đang viết bài này, website giới thiệu doanh nghiệp, trang tin tức, website dịch vụ, trang giới thiệu sản phẩm, landing page, website bán hàng hoặc nhiều loại website khác.

Một website nha khoa có thể sử dụng WordPress. Một công ty du lịch cũng có thể sử dụng WordPress. Một người viết blog cá nhân về AI, công nghệ hay lập trình cũng có thể dùng WordPress. Thậm chí những website có lượng nội dung rất lớn vẫn có thể xây dựng trên nền tảng này nếu được thiết kế và tối ưu đúng cách.

Điểm mình thích ở WordPress là nó không ép website phải theo một khuôn mẫu cố định. Cùng sử dụng WordPress nhưng mỗi website có thể có giao diện, chức năng và cách vận hành hoàn toàn khác nhau.

WordPress hoạt động như thế nào?

Người mới khi nghe đến WordPress đôi khi sẽ nghĩ đây là một dịch vụ tạo website giống như các nền tảng kéo thả trực tuyến. Thực tế cách hoạt động của WordPress có một chút khác biệt.

Thông thường để có một website WordPress riêng, chúng ta sẽ cần tên miền, hosting và bộ mã nguồn WordPress.

Tên miền có thể hiểu là địa chỉ của website. Ví dụ như địa chỉ bạn đang nhập trên trình duyệt để truy cập vào một trang web. Hosting là nơi lưu các file, hình ảnh, cơ sở dữ liệu và những thành phần cần thiết để website hoạt động. Còn WordPress chính là hệ thống chạy bên trong hosting đó để quản lý nội dung và hiển thị website cho người truy cập.

Sau khi cài đặt xong, WordPress sẽ có một khu vực quản trị riêng. Từ khu vực này, người quản trị có thể viết bài, tạo trang, cài giao diện, cài plugin, tải ảnh lên và thay đổi nhiều thiết lập khác.

Đối với người sử dụng bình thường, chúng ta không nhất thiết phải nhìn thấy những phần kỹ thuật phía sau. Tuy nhiên nếu tìm hiểu sâu hơn, WordPress vẫn cho phép can thiệp vào code, cơ sở dữ liệu, theme, plugin và rất nhiều thành phần khác.

Đây cũng là một trong những lý do mình gắn bó với WordPress khá lâu. Người mới có thể sử dụng nó theo cách đơn giản, nhưng người đã biết lập trình vẫn có rất nhiều không gian để tùy biến.

Theme trong WordPress là gì?

Nếu coi WordPress là bộ khung của một ngôi nhà thì theme có thể hiểu gần giống như phần thiết kế và cách bố trí của ngôi nhà đó.

Theme quyết định khá nhiều đến giao diện mà người dùng nhìn thấy, chẳng hạn như màu sắc, font chữ, cách hiển thị bài viết, header, footer, sidebar, trang chủ và bố cục của từng loại nội dung.

Có rất nhiều theme WordPress được cung cấp miễn phí, ngoài ra cũng có những theme trả phí với nhiều chức năng hơn. Một số người sử dụng theme có sẵn rồi chỉnh sửa lại, trong khi những người có kiến thức lập trình có thể tự viết theme theo nhu cầu riêng.

Bản thân mình sau một thời gian sử dụng WordPress cũng dần chuyển từ việc chỉnh sửa các theme có sẵn sang việc tìm hiểu sâu hơn cấu trúc theme và tự xây dựng giao diện theo nhu cầu của mình. Khi hiểu rõ cách WordPress hoạt động, khả năng tùy biến gần như rộng hơn rất nhiều so với việc chỉ sử dụng những lựa chọn có sẵn trong phần quản trị.

Plugin trong WordPress là gì?

Nếu theme chủ yếu liên quan đến giao diện thì plugin thường được sử dụng để bổ sung chức năng cho website.

Ví dụ website mặc định chưa có biểu mẫu liên hệ, chúng ta có thể cài plugin hỗ trợ tạo form. Muốn tối ưu SEO có thể cài plugin SEO. Muốn tăng bảo mật có plugin bảo mật. Muốn tạo website bán hàng cũng có những plugin chuyên phục vụ cho mục đích này.

Có thể hình dung plugin khá giống ứng dụng trên điện thoại. Điện thoại khi mua về đã có những chức năng cơ bản, nhưng nếu muốn nhắn tin qua một ứng dụng khác, chỉnh sửa ảnh hay sử dụng mạng xã hội thì chúng ta cài thêm ứng dụng. WordPress cũng tương tự, chỉ cài những plugin phục vụ đúng chức năng website cần.

Tuy nhiên đây cũng là một phần người mới khá dễ lạm dụng. Không phải cứ thiếu chức năng là cài thêm thật nhiều plugin. Một website có quá nhiều plugin, đặc biệt là các plugin chất lượng kém hoặc đã lâu không được cập nhật, có thể phát sinh lỗi, ảnh hưởng tốc độ và thậm chí tạo ra vấn đề bảo mật.

Khi sử dụng WordPress lâu hơn, mình thường có xu hướng cài ít hơn chứ không phải nhiều hơn. Chức năng nào thực sự cần mới cài, còn những thứ có thể xử lý đơn giản bằng code hoặc không đem lại giá trị rõ ràng thì mình thường bỏ qua.

WordPress.com và WordPress.org khác nhau như thế nào?

Đây là phần khá nhiều người mới bị nhầm.

Khi tìm kiếm WordPress trên Google, bạn có thể gặp cả WordPress.com và WordPress.org. Hai cái tên rất giống nhau nhưng cách sử dụng có sự khác biệt.

WordPress.com là một nền tảng cung cấp dịch vụ tạo website dựa trên WordPress. Người dùng có thể đăng ký tài khoản và tạo website trên hệ thống của họ. Tùy từng gói dịch vụ mà khả năng sử dụng theme, plugin và các chức năng nâng cao sẽ khác nhau.

Còn WordPress.org là nơi cung cấp bộ mã nguồn WordPress mà bạn có thể tải về và cài đặt trên hosting của riêng mình. Đây cũng là kiểu WordPress mà mình thường nhắc đến khi nói về việc tự xây dựng website bằng WordPress.

Với WordPress tự cài trên hosting, chúng ta có quyền kiểm soát website nhiều hơn. Có thể chỉnh sửa code, cài theme, cài plugin, truy cập cơ sở dữ liệu và thay đổi cấu trúc website theo nhu cầu.

Đổi lại, chúng ta cũng phải tự chịu trách nhiệm nhiều hơn về việc cập nhật, sao lưu, bảo mật và vận hành website.

Có cần biết lập trình để sử dụng WordPress không?

Câu trả lời ngắn gọn là không nhất thiết.

Bạn hoàn toàn có thể tạo một website WordPress cơ bản mà gần như không cần biết PHP, JavaScript hay những kiến thức lập trình chuyên sâu. Hiện nay có rất nhiều theme, plugin và trình dựng trang giúp người dùng tạo giao diện bằng cách kéo thả.

Nếu mục tiêu chỉ là tạo một blog cá nhân, website giới thiệu dịch vụ hoặc một website doanh nghiệp đơn giản thì việc không biết lập trình không phải là trở ngại quá lớn.

Tuy nhiên, theo kinh nghiệm của mình, càng hiểu về HTML, CSS, JavaScript, PHP và cách website hoạt động thì bạn càng sử dụng WordPress chủ động hơn.

Ví dụ khi giao diện bị lỗi, nếu hoàn toàn không biết code thì bạn có thể phải tìm plugin khác hoặc nhờ người sửa. Nhưng nếu hiểu một chút CSS, đôi khi chỉ vài dòng code là giải quyết được vấn đề. Khi muốn thay đổi logic của website, kiến thức PHP và JavaScript lại trở nên hữu ích hơn.

Vì vậy mình thường không nghĩ theo kiểu “dùng WordPress thì không cần học code”. Đúng hơn nên hiểu rằng WordPress giúp chúng ta bắt đầu mà chưa cần biết quá nhiều code, còn học thêm lập trình sẽ giúp khai thác WordPress tốt hơn.

WordPress có miễn phí không?

Bộ mã nguồn WordPress là phần mềm có thể sử dụng miễn phí. Bạn có thể tải về, cài đặt và chỉnh sửa theo nhu cầu.

Tuy nhiên làm một website thực tế thường vẫn có những khoản chi phí khác.

Bạn có thể cần mua tên miền, thuê hosting, sử dụng theme trả phí hoặc mua một số plugin nếu website cần chức năng đặc biệt. Chi phí nhiều hay ít tùy thuộc vào loại website và cách bạn xây dựng.

Nếu chỉ muốn học WordPress, thậm chí bạn có thể cài WordPress trên máy tính cá nhân để thử nghiệm mà chưa cần mua hosting ngay.

Đây cũng là cách mình nghĩ khá phù hợp với người mới. Cứ cài thử, tạo bài viết, thay theme, cài plugin, làm hỏng rồi cài lại. Khi chưa có website thật thì việc thử sai gần như không gây hậu quả gì, mà lại giúp hiểu hệ thống nhanh hơn rất nhiều.

Ưu điểm của WordPress là gì?

Sau nhiều năm làm việc với WordPress, điều mình đánh giá cao nhất không phải là một chức năng cụ thể mà là sự linh hoạt.

Bạn có thể bắt đầu từ một blog rất đơn giản chỉ có vài bài viết. Sau đó website có thể được mở rộng thêm trang dịch vụ, thư viện hình ảnh, thành viên, bán hàng hoặc những chức năng riêng mà không nhất thiết phải làm lại toàn bộ từ đầu.

WordPress cũng có cộng đồng sử dụng rất lớn. Khi gặp một lỗi phổ biến, khả năng cao đã từng có người khác gặp trước bạn. Chỉ cần tìm đúng từ khóa, rất nhiều vấn đề có thể tìm thấy tài liệu, bài hướng dẫn hoặc thảo luận để tham khảo.

Ngoài ra hệ sinh thái theme và plugin cũng giúp tiết kiệm khá nhiều thời gian. Thay vì phải tự lập trình một chức năng từ đầu, đôi khi chỉ cần lựa chọn một giải pháp phù hợp rồi cấu hình lại theo nhu cầu.

Đối với những website cần quản lý nội dung thường xuyên, khu vực quản trị WordPress cũng khá dễ làm quen. Người phụ trách nội dung không nhất thiết phải biết lập trình vẫn có thể tự đăng bài, sửa nội dung, cập nhật hình ảnh và quản lý nhiều phần của website.

WordPress có nhược điểm không?

Có, và mình nghĩ không nên nói về WordPress theo kiểu đây là giải pháp hoàn hảo cho mọi website.

Do WordPress rất phổ biến nên nó cũng thường xuyên trở thành mục tiêu của các cuộc tấn công tự động. Tuy nhiên nhiều trường hợp website WordPress gặp vấn đề không hẳn vì bản thân WordPress không an toàn mà do sử dụng plugin không rõ nguồn gốc, theme bị chỉnh sửa độc hại, mật khẩu quá yếu hoặc website không được cập nhật trong thời gian dài.

Hiệu suất cũng là một vấn đề thường được nhắc tới. Nếu cài một theme quá nặng, hàng chục plugin cùng lúc, hình ảnh không được tối ưu và hosting yếu thì website WordPress hoàn toàn có thể chạy rất chậm.

Một nhược điểm khác là sự tiện lợi của WordPress đôi khi khiến người sử dụng dễ phụ thuộc vào plugin. Có những website chỉ cần một chức năng rất nhỏ nhưng lại cài cả một plugin lớn chỉ để thực hiện chức năng đó. Sau một thời gian, website có thể trở thành một tập hợp của rất nhiều plugin phụ thuộc vào nhau, lúc đó việc cập nhật hoặc sửa lỗi sẽ phức tạp hơn.

Vì vậy WordPress dễ sử dụng, nhưng để một website hoạt động tốt lâu dài thì vẫn cần một chút kiến thức về vận hành, bảo mật và tối ưu.

WordPress có tốt cho SEO không?

WordPress có nền tảng khá thuận lợi cho SEO, đặc biệt với những website thường xuyên xuất bản nội dung như blog, trang tin hoặc website doanh nghiệp.

Chúng ta có thể tạo URL thân thiện, quản lý tiêu đề, nội dung, hình ảnh, danh mục và nhiều thành phần quan trọng đối với SEO. Ngoài ra còn có các plugin hỗ trợ quản lý title, meta description, sitemap và nhiều thiết lập khác.

Tuy nhiên cài WordPress hoặc cài một plugin SEO không có nghĩa website sẽ tự động lên top Google.

SEO cuối cùng vẫn liên quan đến chất lượng nội dung, trải nghiệm người dùng, tốc độ website, cấu trúc trang, liên kết, mức độ uy tín của website và nhiều yếu tố khác.

Plugin chỉ là công cụ hỗ trợ.

Bản thân mình cũng hay sử dụng các plugin như Yoast SEO để kiểm soát một số thành phần cơ bản, nhưng mình không coi việc tất cả các chỉ số trong plugin chuyển sang màu xanh là mục tiêu cuối cùng. Một bài viết dễ đọc, đúng nhu cầu tìm kiếm và thực sự giải quyết vấn đề cho người đọc vẫn quan trọng hơn việc cố chỉnh từng câu chỉ để đạt điểm đẹp trong plugin.

WordPress có phù hợp với người mới không?

Theo mình là có.

Nếu một người chưa từng làm website hỏi mình nên bắt đầu tìm hiểu từ đâu, WordPress vẫn là một trong những lựa chọn khá dễ tiếp cận.

Bạn có thể nhìn thấy kết quả rất nhanh. Cài WordPress xong là đã có website. Tạo một bài viết là nội dung xuất hiện ngay. Đổi theme là giao diện thay đổi. Cài plugin là có thêm chức năng.

Việc nhìn thấy kết quả sau mỗi thao tác giúp quá trình học đỡ khô khan hơn rất nhiều.

Nhưng mình nghĩ người mới cũng không nên chỉ học cách bấm nút trong WordPress. Trong quá trình sử dụng, hãy tìm hiểu thêm một chút về hosting, tên miền, HTML, CSS, cơ sở dữ liệu, bảo mật và cách website hoạt động.

Không cần học tất cả trong một ngày.

Ngày hôm nay có thể chỉ cần hiểu theme là gì. Ngày mai tìm hiểu plugin. Khi gặp lỗi CSS thì học CSS. Khi cần chỉnh chức năng thì bắt đầu tìm hiểu PHP.

Cách mình học web từ trước đến giờ phần lớn cũng như vậy: gặp vấn đề gì thì tìm hiểu vấn đề đó, rồi kiến thức tích lũy dần theo thời gian.

Có nên làm website bằng WordPress không?

Điều này phụ thuộc vào loại website bạn muốn xây dựng.

Nếu bạn cần một blog cá nhân, website doanh nghiệp, website dịch vụ, trang tin tức hoặc một website có nhu cầu quản lý nội dung thường xuyên thì WordPress là một lựa chọn rất đáng để tìm hiểu.

Nếu dự án là một hệ thống rất đặc thù, một ứng dụng web có logic phức tạp hoặc cần kiến trúc hoàn toàn riêng thì có thể những công nghệ khác sẽ phù hợp hơn.

Mình không nghĩ nên sử dụng WordPress chỉ vì nó phổ biến, cũng không nên tránh WordPress chỉ vì có người cho rằng nó cũ.

Công cụ nào cũng có phạm vi phù hợp của nó.

Điều quan trọng là hiểu website mình cần làm gì, số lượng người sử dụng ra sao, cần những chức năng nào và khả năng vận hành về sau như thế nào. Từ đó mới lựa chọn công nghệ.

Mình đã sử dụng WordPress như thế nào?

Mình bắt đầu làm quen với web từ khoảng năm 2010 nhưng đến khoảng năm 2016 mới chuyển sang tìm hiểu WordPress nhiều hơn.

Ban đầu cũng giống nhiều người khác, mình sử dụng theme có sẵn, cài plugin và chỉnh sửa giao diện từ những thứ đã có. Sau đó trong quá trình làm thực tế, mình bắt đầu gặp những yêu cầu mà theme hoặc plugin có sẵn không giải quyết đúng ý.

Từ đó mình tìm hiểu sâu hơn về cấu trúc WordPress, cách theme hoạt động, PHP, JavaScript, CSS, REST API, SEO, bảo mật và tối ưu tốc độ.

Hiện tại mình vẫn sử dụng WordPress cho nhiều dạng website khác nhau và vẫn tiếp tục học thêm về nó. Có những thứ tưởng đã hiểu rồi nhưng khi gặp một dự án mới lại phát hiện ra một cách làm khác.

Có lẽ đây cũng là lý do mình muốn viết những bài như thế này trên blog.

Không phải để nói rằng mình biết tất cả về WordPress, mà để ghi lại những kiến thức mình đã học được và chia sẻ lại theo cách mà một người mới cũng có thể đọc hiểu.

Nếu cần trả lời câu hỏi WordPress là gì trong một câu đơn giản nhất, mình sẽ nói rằng:

WordPress là một nền tảng giúp chúng ta xây dựng và quản lý website dễ dàng hơn mà không cần tự lập trình mọi thứ từ đầu.

Người mới có thể sử dụng WordPress mà chưa cần nhiều kiến thức lập trình. Người đã biết lập trình lại có thể đi sâu vào theme, plugin và code để xây dựng những chức năng riêng.

Đó cũng chính là điểm mình thấy thú vị ở WordPress.

Nó đủ đơn giản để một người mới có thể bắt đầu, nhưng cũng đủ rộng để sau nhiều năm sử dụng vẫn còn rất nhiều thứ để tiếp tục tìm hiểu.

Nếu bạn mới bắt đầu với WordPress thì lời khuyên của mình là đừng cố học hết mọi thứ ngay từ đầu. Hãy thử tạo một website nhỏ, đăng vài bài viết, đổi theme, cài thử một số plugin cần thiết và bắt đầu tìm hiểu từ những vấn đề thực tế bạn gặp phải.

Đôi khi cách học hiệu quả nhất vẫn là tự tay làm, làm sai rồi tìm cách sửa lại.