HTML là gì? Giải thích dễ hiểu cho người mới bắt đầu
Nếu mới tìm hiểu về làm website, có lẽ HTML là một trong những khái niệm đầu tiên bạn sẽ gặp. Với mình, HTML cũng là một trong những thứ xuất hiện rất sớm trong những năm đầu mày mò WAP và website.
Ngày đó chưa hiểu HTML là ngôn ngữ gì hay hoạt động ra sao, mình chỉ biết muốn chữ đổi màu, muốn thêm một đường link, chèn hình ảnh hay tạo một menu thì phải tìm những đoạn mã rồi sửa thử. Làm nhiều dần mới nhận ra rằng phần lớn những thứ mình đang nhìn thấy trên một trang web đều bắt đầu từ một cấu trúc rất cơ bản, và HTML chính là thứ tạo nên cấu trúc đó.
HTML là gì?
HTML là viết tắt của HyperText Markup Language, có thể hiểu đơn giản là ngôn ngữ đánh dấu dùng để tạo cấu trúc cho trang web. Nghe tên có vẻ hơi kỹ thuật, nhưng thực tế ý tưởng của HTML lại khá dễ hiểu.
Hãy tưởng tượng bạn đang viết một bài trên Word. Trong bài sẽ có tiêu đề, đoạn văn, hình ảnh, danh sách, bảng và những đường liên kết. Trình duyệt cũng cần biết đâu là tiêu đề, đâu là đoạn văn, đâu là hình ảnh và đâu là liên kết có thể bấm vào. HTML chính là cách chúng ta đánh dấu những thành phần đó để trình duyệt hiểu và hiển thị đúng.
Ví dụ, khi mở một bài viết trên website, dòng tiêu đề lớn ở phía trên có thể được đánh dấu là một heading, phần nội dung bên dưới là paragraph, một bức ảnh được khai báo là image và một dòng chữ dẫn sang trang khác được tạo thành link.
HTML có phải là ngôn ngữ lập trình không?
Đây là câu hỏi khá phổ biến khi mới học web.
Thông thường HTML không được xem là một ngôn ngữ lập trình theo nghĩa giống PHP, JavaScript, Python hay Java. HTML không được tạo ra để xử lý các phép tính phức tạp hay xây dựng logic như nếu người dùng làm việc này thì thực hiện việc kia.
Nhiệm vụ chính của HTML là mô tả cấu trúc và nội dung.
Có thể hình dung một website giống như một ngôi nhà. HTML là phần khung, xác định đâu là phòng khách, cửa ra vào, cửa sổ và các khu vực khác. CSS sẽ giúp ngôi nhà đẹp hơn bằng màu sắc, kích thước và cách trang trí. JavaScript lại giống những thiết bị giúp ngôi nhà có khả năng tương tác, chẳng hạn bấm công tắc thì đèn sáng hoặc bấm nút thì một cửa sổ xuất hiện.
Ba thứ này thường đi cùng nhau, nhưng mỗi thứ đảm nhiệm một công việc khác nhau.
Một trang HTML trông như thế nào?
HTML được tạo thành từ các thẻ, thường được gọi là HTML tag.
<h1>Xin chào</h1>
<p>Đây là bài viết đầu tiên của tôi.</p>
<a href="https://hoangdinhtrung.com">Xem thêm</a>Nhìn qua có thể hơi lạ với người chưa từng viết code, nhưng cách hiểu khá đơn giản. h1 cho trình duyệt biết đây là một tiêu đề chính, p là một đoạn văn và a tạo ra một đường liên kết.
HTML có khá nhiều thẻ khác nhau để tạo hình ảnh, bảng, danh sách, biểu mẫu, video và nhiều loại nội dung khác. Tuy nhiên người mới không cần cố học thuộc toàn bộ.
Ngay cả khi đã làm web lâu, mình cũng không nghĩ việc nhớ tất cả các thẻ HTML là cần thiết. Quan trọng hơn là hiểu HTML hoạt động như thế nào và biết tìm đúng thứ khi mình cần.
HTML có vai trò gì trong một website?
Khi bạn mở một trang WordPress chẳng hạn, phía sau có thể là PHP, database, theme, plugin và rất nhiều thứ khác. Nhưng cuối cùng trình duyệt của người dùng vẫn cần nhận được nội dung mà nó có thể hiểu và hiển thị, trong đó HTML đóng vai trò rất quan trọng.
Một bài viết WordPress có tiêu đề, đoạn văn, ảnh và liên kết. Khi trang được tải, những nội dung đó cuối cùng sẽ được trình duyệt hiển thị dưới dạng cấu trúc HTML.
Đây cũng là lý do dù sử dụng WordPress, Elementor hay những công cụ kéo thả hiện đại, hiểu một chút HTML vẫn rất hữu ích.
Bạn có thể không cần tự viết toàn bộ website bằng HTML, nhưng khi biết HTML cơ bản, việc hiểu tại sao một đoạn nội dung hiển thị sai hoặc muốn thay đổi một thành phần nhỏ sẽ dễ dàng hơn rất nhiều.
HTML có khó học không?
Nếu chỉ học HTML cơ bản thì theo mình không khó.
Bạn không cần hiểu thuật toán, toán học phức tạp hay những khái niệm lập trình quá sâu. Chỉ cần hiểu một số thẻ phổ biến và tự tạo vài trang nhỏ là đã có thể nắm được cách HTML hoạt động.
Khó khăn thường bắt đầu khi bạn muốn xây dựng một website hoàn chỉnh, bởi lúc đó sẽ có thêm CSS, JavaScript, responsive, backend, database, server và nhiều phần khác.
Nhưng điều đó không có nghĩa phải học tất cả ngay từ đầu.
Nếu đang bắt đầu, mình nghĩ chỉ cần tạo một file HTML nhỏ, thử thêm một tiêu đề, một đoạn văn, một bức ảnh và vài đường link. Sau đó thêm CSS để thay đổi màu sắc. Khi muốn có tương tác thì mới tìm hiểu JavaScript.
Học đến đâu sử dụng đến đó thường dễ nhớ hơn rất nhiều so với cố học thuộc hàng chục thẻ HTML cùng lúc.
HTML có liên quan đến SEO không?
Có, nhưng người mới cũng không cần biến vấn đề này thành thứ quá phức tạp.
Google cần hiểu nội dung trên trang của bạn. Một cấu trúc HTML rõ ràng có thể giúp công cụ tìm kiếm hiểu đâu là tiêu đề, nội dung chính, liên kết, hình ảnh và những phần khác của trang.
Ví dụ bài viết thường có một tiêu đề chính và các tiêu đề phụ như H2, H3 để chia nội dung thành từng phần. Đây không chỉ là cách làm bài viết dễ đọc hơn cho người dùng mà còn giúp cấu trúc nội dung rõ ràng hơn.
HTML cũng cho phép chúng ta thêm văn bản thay thế cho hình ảnh, khai báo ngôn ngữ của trang và sử dụng nhiều thành phần có ý nghĩa khác.
Tuy nhiên biết HTML không có nghĩa website tự động SEO tốt. SEO vẫn phụ thuộc rất nhiều vào chất lượng nội dung, mục đích tìm kiếm của người dùng, tốc độ website, liên kết và nhiều yếu tố khác.
HTML chỉ là một phần trong nền tảng của website.
Có thể tạo website chỉ bằng HTML không?
Có. Bạn hoàn toàn có thể tạo một website chỉ từ các file HTML, sau đó thêm CSS và JavaScript nếu cần. Những website dạng này thường được gọi chung là website tĩnh.
Điểm mạnh là chúng có thể rất nhẹ và đơn giản. Tuy nhiên nếu website có hàng trăm bài viết, thành viên đăng nhập, bình luận, tìm kiếm hay nhiều chức năng phức tạp thì quản lý hoàn toàn bằng các file HTML thủ công sẽ trở nên bất tiện.
Đây là lý do những hệ thống như WordPress tồn tại. WordPress giúp chúng ta quản lý nội dung bằng database và tự tạo HTML cần thiết khi người dùng truy cập.
Nhưng dù phía sau website phức tạp đến đâu thì HTML vẫn là một phần rất cơ bản của những gì trình duyệt nhận được.
Người mới nên học HTML như thế nào?
Đừng cố đọc hết một tài liệu HTML dài rồi mới bắt đầu viết. Hãy tạo một trang đơn giản trước. Viết tên của mình thành một tiêu đề, thêm một đoạn giới thiệu, chèn một bức ảnh và tạo một đường link.
Sau đó thử thay đổi từng thứ.
Muốn thêm một danh sách thì tìm cách tạo danh sách. Muốn có một bảng thì tìm thẻ bảng. Muốn tạo biểu mẫu thì bắt đầu tìm hiểu form.
Ngày trước mình học web cũng phần lớn theo kiểu đó. Từ XtGem, WAP cho tới những mã nguồn diễn đàn, mỗi lần muốn sửa một thứ là lại phải tìm hiểu thêm một chút về HTML.
Có nhiều thứ ngày đó mình copy mà chưa hiểu. Nhưng sau khi gặp lại cùng một đoạn code nhiều lần, mình bắt đầu nhận ra nó có tác dụng gì.
Theo mình, đối với HTML thì thực hành vẫn dễ nhớ hơn rất nhiều so với học thuộc. HTML là ngôn ngữ đánh dấu dùng để tạo và mô tả cấu trúc nội dung của một trang web.
Tiêu đề, đoạn văn, hình ảnh, đường link, bảng hay biểu mẫu mà bạn nhìn thấy trên website đều có thể được mô tả bằng HTML.
Bạn không nhất thiết phải trở thành lập trình viên mới cần biết HTML. Nếu thường xuyên sử dụng WordPress, chỉnh sửa website hoặc chỉ đơn giản muốn hiểu một trang web hoạt động như thế nào thì HTML là một trong những thứ rất đáng học đầu tiên.
Với mình, HTML cũng là một phần của những ngày đầu tìm hiểu web. Ban đầu chỉ là những đoạn code được copy về rồi sửa thử, nhưng chính từ những thứ đơn giản đó mình bắt đầu hiểu dần cách website được xây dựng.
Ngày nay đã có WordPress, trình kéo thả và cả AI có thể viết HTML chỉ trong vài giây, nhưng mình vẫn nghĩ hiểu những kiến thức cơ bản sẽ giúp chúng ta chủ động hơn rất nhiều.
AI có thể viết cho bạn một đoạn HTML, nhưng khi biết HTML là gì, bạn sẽ hiểu đoạn mã đó đang làm gì và biết phải sửa ở đâu khi nó không hoạt động như mong muốn.