SSL là gì? Giải thích dễ hiểu cho người mới làm website
Nếu bạn từng truy cập một website và nhìn thấy biểu tượng ổ khóa nhỏ bên cạnh địa chỉ trang web, hoặc thấy đường dẫn bắt đầu bằng https:// thay vì http://, thì đó chính là một trong những dấu hiệu cho thấy website đang sử dụng SSL. Đây là một khái niệm mà gần như ai làm website cũng sẽ gặp, nhưng với người mới thì những từ như SSL, HTTPS, chứng chỉ bảo mật hay mã hóa nghe có vẻ khá kỹ thuật. Thực tế, để hiểu SSL là gì thì không cần phải biết quá sâu về máy chủ hay mạng máy tính. Trong bài này mình sẽ giải thích theo cách đơn giản nhất, đúng với góc nhìn của một người làm website và sử dụng trong thực tế.
SSL là gì?
Nói theo cách dễ hiểu, SSL là một công nghệ giúp bảo vệ dữ liệu được truyền giữa trình duyệt của người dùng và website. Khi một website có SSL, thông tin gửi qua lại giữa hai bên sẽ được mã hóa để người khác khó có thể đọc hoặc lấy cắp dữ liệu trên đường truyền.
Ví dụ bạn đang đăng nhập vào một website và nhập tên tài khoản cùng mật khẩu. Nếu website sử dụng kết nối bảo mật, dữ liệu này sẽ được truyền đi theo cách an toàn hơn thay vì gửi dưới dạng quá dễ đọc. Điều tương tự cũng áp dụng với biểu mẫu liên hệ, thông tin khách hàng, dữ liệu thanh toán hay nhiều loại thông tin khác được gửi từ trình duyệt lên website.
Có thể hình dung đơn giản rằng khi chưa có SSL, thông tin giống như một tấm bưu thiếp mà người khác có thể nhìn thấy nội dung nếu chặn được nó trên đường đi. Còn khi có SSL, thông tin giống như được đặt trong một chiếc hộp đã khóa. Người nhận đúng mới có khả năng mở và hiểu được nội dung bên trong.
HTTPS có liên quan gì đến SSL?
SSL và HTTPS thường được nhắc cùng nhau nên người mới rất dễ nhầm hai khái niệm này là một.
Hiểu đơn giản, SSL là công nghệ bảo mật, còn HTTPS là cách website sử dụng kết nối được bảo vệ bởi SSL/TLS. Khi website đã cài chứng chỉ bảo mật và cấu hình đúng, địa chỉ trang web thường sẽ chuyển từ http:// sang https://.
Chữ S trong HTTPS có thể hiểu là “Secure”, tức là kết nối an toàn hơn.
Đây cũng là lý do khi làm website, mình thường kiểm tra xem địa chỉ đã chạy đúng HTTPS hay chưa. Có những trường hợp đã cài SSL nhưng website vẫn tải một số tài nguyên qua HTTP, dẫn đến cảnh báo nội dung không an toàn hoặc biểu tượng ổ khóa không hiển thị đúng.
Với người dùng bình thường, bạn không cần quan tâm quá nhiều tới phần kỹ thuật phía sau. Chỉ cần hiểu rằng khi website chạy bằng HTTPS, kết nối giữa trình duyệt và website đang được bảo vệ tốt hơn.
Vì sao website cần SSL?
Ngày trước, một số người chỉ nghĩ website bán hàng hoặc website ngân hàng mới cần SSL. Nhưng hiện tại mình nghĩ gần như mọi website đều nên có.
Lý do đầu tiên là bảo vệ dữ liệu của người dùng. Ngay cả một blog cá nhân cũng có thể có trang đăng nhập, khu vực bình luận hoặc form liên hệ. Nếu có dữ liệu được gửi từ người dùng lên website thì việc sử dụng kết nối bảo mật vẫn rất cần thiết.
Lý do thứ hai là tạo sự tin cậy. Khi truy cập một website mà trình duyệt báo “Not Secure” hoặc cảnh báo kết nối không an toàn, phần lớn người dùng sẽ cảm thấy không yên tâm, đặc biệt nếu họ chuẩn bị nhập thông tin cá nhân.
Lý do thứ ba là SEO và khả năng hoạt động bình thường của website. HTTPS hiện đã trở thành tiêu chuẩn phổ biến trên web. Nhiều trình duyệt, API, dịch vụ thanh toán, hệ thống đăng nhập và các công cụ bên thứ ba cũng hoạt động tốt hơn hoặc yêu cầu kết nối HTTPS.
Vì vậy với mình, SSL không còn là một tính năng “nên có nếu cần”, mà gần như là một phần cơ bản khi xây dựng website.
SSL có miễn phí không?
Hiện nay có nhiều chứng chỉ SSL miễn phí và rất nhiều nhà cung cấp hosting đã tích hợp sẵn tính năng cấp SSL tự động. Phổ biến nhất là các chứng chỉ có thể tự gia hạn định kỳ mà người dùng gần như không phải làm gì quá phức tạp.
Nếu bạn đang sử dụng shared hosting hoặc hosting WordPress, khả năng cao trong bảng điều khiển đã có mục SSL hoặc HTTPS. Chỉ cần bật đúng tên miền rồi chờ hệ thống cấp chứng chỉ là website có thể bắt đầu sử dụng HTTPS.
Tất nhiên vẫn có các loại SSL trả phí dành cho doanh nghiệp hoặc nhu cầu đặc biệt, nhưng với một blog cá nhân, website giới thiệu hoặc website WordPress thông thường thì SSL miễn phí thường đã đủ dùng.
Theo mình, người mới không nên nghĩ rằng phải bỏ thêm nhiều tiền thì website mới có HTTPS. Trước tiên hãy kiểm tra hosting mình đang dùng có hỗ trợ SSL miễn phí hay không.
Có SSL rồi là website an toàn tuyệt đối chưa?
Không. Đây là một nhầm lẫn khá phổ biến.
SSL chỉ bảo vệ dữ liệu trong quá trình truyền giữa người dùng và website. Nó không có nghĩa website đã miễn nhiễm với mã độc, plugin có lỗ hổng, mật khẩu yếu hay các cuộc tấn công khác.
Ví dụ nếu bạn sử dụng mật khẩu quản trị rất đơn giản, cài plugin không rõ nguồn gốc hoặc website bị chèn mã độc thì SSL không thể tự sửa những vấn đề đó.
Vì vậy khi làm website, mình thường coi SSL là một lớp bảo vệ cơ bản, bên cạnh việc thường xuyên sử dụng mật khẩu mạnh, sao lưu dữ liệu, cài code từ nguồn đáng tin cậy và sử dụng các giải pháp bảo mật như Wordfence nếu cần.
Nói cách khác, SSL rất quan trọng nhưng nó chỉ là một phần của bảo mật website.
SSL hoạt động như thế nào?
Nếu đi sâu vào kỹ thuật thì SSL/TLS liên quan đến chứng chỉ, khóa công khai, khóa riêng, mã hóa và quá trình xác thực giữa trình duyệt với máy chủ. Nhưng với người mới, mình nghĩ chỉ cần hiểu theo cách đơn giản hơn.
Khi bạn truy cập một website có HTTPS, trình duyệt sẽ kiểm tra xem website có một chứng chỉ bảo mật hợp lệ hay không. Nếu mọi thứ ổn, hai bên sẽ thiết lập một kết nối được mã hóa rồi mới bắt đầu truyền dữ liệu.
Quá trình này diễn ra rất nhanh và người dùng gần như không cảm nhận được.
Bạn chỉ thấy website mở ra bình thường, nhưng phía sau trình duyệt và máy chủ đã thực hiện một số bước để đảm bảo dữ liệu truyền đi không quá dễ bị đọc trộm hoặc thay đổi.
Cài SSL có làm website chậm không?
Đây là câu hỏi mình từng thấy khá nhiều người lo lắng.
Trong thực tế hiện nay, với website được cấu hình bình thường, việc sử dụng HTTPS không phải là nguyên nhân khiến website chậm theo kiểu đáng lo. Các máy chủ, trình duyệt và giao thức hiện đại đều đã tối ưu rất tốt cho kết nối bảo mật.
Nếu website chậm, nguyên nhân thường nằm ở hosting yếu, hình ảnh quá nặng, quá nhiều plugin, theme nặng, database chưa tối ưu hoặc các script bên thứ ba.
Vì vậy theo mình, không nên bỏ SSL chỉ vì sợ ảnh hưởng tốc độ. Lợi ích về bảo mật và độ tin cậy lớn hơn rất nhiều.
Làm sao biết website đã có SSL hay chưa?
Nếu địa chỉ bắt đầu bằng https:// và trình duyệt không hiển thị cảnh báo bảo mật thì thông thường website đã sử dụng SSL.
Tuy nhiên với người quản trị website, mình thường kiểm tra thêm một chút. Có những trường hợp trang chủ chạy HTTPS nhưng ảnh, CSS hoặc JavaScript vẫn được tải bằng HTTP. Đây được gọi là mixed content và có thể khiến trình duyệt vẫn cảnh báo website chưa hoàn toàn an toàn.
Nếu vừa cài SSL cho WordPress, bạn cũng nên kiểm tra lại URL trong phần cài đặt, cấu hình redirect từ HTTP sang HTTPS và thử mở một vài trang khác nhau để đảm bảo toàn bộ website hoạt động đúng.
Người mới có nên tự cài SSL không?
Nếu hosting hỗ trợ tự động thì hoàn toàn có thể.
Phần lớn nhà cung cấp hiện nay đã làm quá trình này đơn giản hơn trước rất nhiều. Bạn có thể chỉ cần chọn tên miền, bật SSL rồi chờ hệ thống xử lý.
Nếu sau khi bật SSL mà website lỗi chuyển hướng, báo chứng chỉ không hợp lệ hoặc vẫn hiện “Not Secure” thì lúc đó mới cần kiểm tra sâu hơn hoặc liên hệ nhà cung cấp hosting.
Theo kinh nghiệm của mình, người mới không cần quá lo lắng về SSL. Hãy coi nó giống như một bước cơ bản khi dựng website: mua tên miền, có hosting, cài website, bật SSL và đảm bảo website chạy bằng HTTPS.
SSL có ảnh hưởng đến SEO không?
SSL không phải là thứ giúp một website tự nhiên lên top chỉ vì đã bật HTTPS. SEO vẫn phụ thuộc rất nhiều vào nội dung, trải nghiệm người dùng, tốc độ, cấu trúc website, độ tin cậy và nhiều yếu tố khác.
Tuy nhiên HTTPS là một tiêu chuẩn quan trọng đối với website hiện đại và cũng góp phần tạo trải nghiệm tốt hơn cho người dùng.
Nếu hai website có chất lượng tương đương mà một website còn báo kết nối không an toàn, rõ ràng website sử dụng HTTPS sẽ tạo cảm giác tin cậy hơn.
Vì vậy khi tối ưu SEO cho website, mình thường coi SSL là một phần của nền tảng kỹ thuật cần hoàn thiện từ đầu, chứ không phải mẹo SEO riêng biệt.
Nếu cần trả lời câu hỏi “SSL là gì?” trong một câu thật ngắn gọn, mình sẽ nói rằng:
SSL là công nghệ giúp bảo vệ dữ liệu trao đổi giữa người dùng và website bằng cách mã hóa kết nối.
Khi website sử dụng SSL đúng cách, địa chỉ thường chạy bằng HTTPS và người dùng sẽ cảm thấy yên tâm hơn khi truy cập hoặc nhập thông tin.
Với người mới làm website, mình nghĩ không cần quá đi sâu vào thuật toán mã hóa hay cách chứng chỉ hoạt động ngay từ đầu. Chỉ cần nhớ một điều đơn giản: nếu bạn đang xây dựng một website nghiêm túc, dù chỉ là blog cá nhân, hãy bật SSL và sử dụng HTTPS ngay từ đầu.
Ngày nay phần lớn hosting đều hỗ trợ SSL miễn phí, vì vậy gần như không còn lý do gì để một website mới vẫn chạy hoàn toàn bằng HTTP.
SSL không khiến website an toàn tuyệt đối, nhưng nó là một trong những nền tảng bảo mật đầu tiên mà mình luôn kiểm tra mỗi khi xây dựng một website mới.